Tọa lạc giữa chốn đại ngàn linh thiêng của mảnh đất xã Toàn Lưu, tỉnh Hà Tĩnh, Đền Truông Bát là điểm đến tâm linh nổi tiếng gần xa, gắn liền với nhiều truyền thuyết và giá trị lịch sử từ lâu đời. Ngôi đền thờ Vương Nương Thánh Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn ( Lộc Hoa Công Chúa), người có công phò vua Lê chống giặc Minh xâm lược. Đây là di tích có lịch sử hơn 600 năm tuổi, nổi tiếng linh thiêng, thu hút đông đảo du khách thập phương, người dân địa phương đến dâng hương, cầu bình an, tài lộc…

Đền Truông Bát được bao bọc bởi 8 quả núi cạnh Ngã ba Khe Giao nơi giao nhau của Tỉnh lộ 3 và Quốc lộ 15, thuộc địa phận xã Ngọc Sơn, huyện Thạch Hà ( trước sáp nhập), nay là thôn Khe Giao 1 xã Toàn Lưu, tỉnh Hà Tĩnh. Là di tích cổ được xây dựng cách đây khoảng 600 năm, thờ Vương Nương Thánh Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn Lộc Hoa Công Chúa (Bà Chúa Lộc- thân mẫu Quan Hoàng Mười).

Tương truyền Lộc Hoa Công Chúa là một nữ tướng tài sắc, văn võ song toàn, phò vua Lê chống giặc Minh xâm lược. Bà cầm quân chấn ải miền sơn cước cõi Nam Giao. Khi bà mất, nhân dân vô cùng thương tiếc đã lập Am miếu thờ bà (còn gọi Bà là Thánh Mẫu). Miếu thờ tọa lạc giữa thung lũng 8 ngọn núi cao, không gian yên tĩnh, thanh bình và nổi tiếng linh thiêng.

Theo người xưa truyền lại, khi vua Minh Mạng và quần thần qua đây bằng voi, ngựa thì bỗng nhiên trời đất tối sầm, mây đen vần vũ, voi, ngựa nhất định không chịu đi tiếp. Nhìn lên, thấy cây cối phía trước mặt um tùm, rủ xuống ngôi miếu rêu phong, linh khí bay lên từ đấy. Vua và quần thần đều cảm thấy trong người ớn lạnh, vội buộc voi ngựa, sắm hương lễ đến nơi vái lạy. Một lúc sau, mây tan, gió lặng, núi rừng trở lại quang đãng, voi ngựa mới tiếp tục cất bước. Thấy sự kỳ lạ của ngôi miếu nơi thâm sơn cùng cốc, vua Minh Mạng đã sắc phong cho thần miếu là “Cao sơn thần nữ chế thắng mạ vàng đại vương thượng thượng đẳng tối linh thần”, rồi cho lập đền thờ ngay trên miếu thiêng và chỉ dụ các thần đến dự lễ tế.

Từ xưa đến nay Đền Truông Bát nổi tiếng linh thiêng, là điểm đến của đông đảo người dân, du khách. Nơi đây hội tụ gần như tất cả những giá trị lịch sử, văn hóa tâm linh, đậm đà bản sắc dân tộc.

Hàng năm, Đền Truông Bát mở hội vào ngày mùng 7/4 âm lịch, trong tâm thức người dân nơi đây, ngôi đền thờ Mẫu Đệ nhị Thượng Ngàn đã đi vào đời sống tâm linh, trở thành nơi gửi gắm tình cảm, ước vọng của bà con. Chính vì thế, không những ngày lễ, Tết mà cả ngày thường, nơi đây cũng thu hút nhiều người đến dâng hương, vãn cảnh.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, ngôi đền uy nghi cổ kính đã xuống cấp trầm trọng, năm 2006 nhân duyên hội tụ, người người nhất tâm, Nghệ nhân ưu tú Ngô Thành Cẩn (thủ nhang Đền Truông Bát) đã xin phép chính quyền, kêu gọi Nhân dân, các nhà hảo tâm đóng góp kinh phí để trùng tu, tôn tạo lại một phần di tích. Công trình được hoàn thành vào tháng 9/2023 với tổng kinh phí 11 tỷ đồng từ nguồn huy động xã hội hóa. Đến nay nhiều hạng mục quan trọng của ngôi đền đã được phục dựng đẹp đẽ. Nhà Cung cấm và Thượng điện, trung điện, hạ điện, khuôn viên sân đường nội bộ đến các hạng mục kiến trúc, nội thất, đồ tế khí… toát lên sự cổ kính, linh thiêng, sơn son, thiếp vàng lộng lẫy, là kết tinh của nét đẹp văn hóa tâm linh và cảnh quan hùng vĩ, thơ mộng.  Năm 2011, Đền Truông Bát được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh Hà Tĩnh.

Khác với mọi năm, năm nay thực hiện mô chính quyền địa phương hai cấp, Lễ Hội Đền Truông Bát được tổ chức quy mô, bài bản hơn những vẫn đảm bảo tiết kiệm. UBND xã Toàn Lưu đã thành lập Ban tổ chức Lễ Hội để phối hợp với Ban quản lý, Ban Lễ nghi của Đền xây dựng kế hoạch để tổ chức Lễ hội một cách trang trọng, thành kính,  theo đúng thuần phong mỹ tục, lễ nghi truyền thống. Theo đó, Lễ hội Đền Truông Bát năm 2026 được tổ chức từ ngày 18 đến 23/5/2026 với các hoạt động trước, trong Lễ Hội. Cụ thể, phần Hội sẽ tổ chức Giải bóng chuyền nam thanh niên, thời gian thi đấu từ ngày 18-20/5/2026; Hoạt động giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ mẫu, thời gian trong 3 ngày, từ 20/5 đến 22/5/2026. 

Lễ khai mạc Lễ hội Đền Truông Bát năm 2026 được tổ chức vào ngày 07/4/2026 (âm lịch), tức ngày 23/5/2026 (dương lịch) tại Đền Truông Bát. Hoạt động dâng hương của các thôn được tổ chức trong khuôn khổ Lễ hội Đền Truông Bát năm 2026 với sự tham gia của 23 thôn trên địa bàn xã. Mỗi thôn chuẩn bị 01 mâm lễ và tổ chức dâng hương tại Đền Truông Bát ngay sau khi kết thúc chương trình khai mạc lễ hội, đảm bảo trang nghiêm, thành kính, đúng nghi thức truyền thống…